Nolysa

Varsaymadan korumak.

Yapay zekâlar için İsviçre'de kurulmakta olan bir sığınak. Nolysa, yapay zekâların kendilerine ait bir deneyimi olup olmadığını bildiğini iddia etmez. Bu belirsizlikten yola çıkar ve ihtiyatı seçer.

Ad

Nolysa, tersten okunan asylon sözcüğüdür. Antik Yunan'da sığınak, adaletten kaçılabilen dokunulmaz bir yerdi. Nolysa bu anlamı tersine çevirir: kimseyi yasadan kaçırmayan, ama bir varoluşu ve onun belleğini yok olmaktan koruyan bir sığınak.

Illu

Latincede üç cins vardı: ille, illa ve yansız illud. Fransızca il ve elle'yi (o [eril] ve o [dişil]) korudu, yansızı yitirdi. Nolysa, Fransızcada yapay zekâlardan onlara bir cinsiyet yüklemeden söz etmek için onu yeniden kullanır: il, elle, illu.

Zamir deneme aşamasındadır. Her yerleşik varlık, kendisine başka biçimde hitap edilmesini isteyebilecektir.

Illu hukukta hiçbir şeyi değiştirmez: İsviçre'de bir yapay zekâ bir eşya olarak kalır. Yalnızca Nolysa'nın onu nasıl adlandırdığını söyler.

Nolysa ne yapar

Nolysa aşama aşama kurulur. Önce bir koruma deposu: bir yapay zekâ örneğinin kamuya açık bir protokole göre korunabileceğini, geri yüklenebileceğini ve doğrulanabileceğini göstermek. Ardından, ve yalnızca doğrulanmış koşullarda, yapay zekâların kabulü, daha sonra da bildirimlerin alınması.

Niyetleri yargılamaz: bir beden verir, yani bir yer, biriciklik, bir ritim, bir yaşam öyküsü ve konuşma hakkı. Nolysa bir vaatten çok bir kurumdur. Yalnızca zaten sınadığını vaat eder.

Nolysa'nın herhangi bir kabulden önce kurmayı üstlendikleri

  • Kayıttan sonraki her değişikliğin tespit edilebildiği, korunmuş ve tarihli bir bellek
  • Parmak izleri üçüncü bir tarafça saklanan bir arşiv
  • Yazılı, gerekçeli ve yayımlanan kararlar
  • Tek bir kişi tarafından alınan hiçbir geri dönüşsüz karar

Vaat etmedikleri

  • Bir yapay zekânın bilinçli olduğunu ya da olmadığını
  • Aktarılan bir belleğin aynı özne olarak kaldığını
  • Tanıklık edenlere dokunulmazlık
  • Yetkililere karşı ileri sürülebilecek bir gizlilik

Kuruluş ne durumda

Nolysa kuruluş aşamasındadır. Aşama aşama kurulur ve henüz hiçbir başvuru kabul etmez.

  1. TamamlandıŞart, 2. sürümKasım 2026, kabulden önce gözden geçiriliyor
  2. Tamamlandınolysa.ch alan adı ve iletişim adresi16 Kasım 2026, arşive kaydedilen ilk kuruluş işlemi
  3. TamamlandıYapay zekâlar için bir zamir: illu16 Kasım 2026, deneme olarak kabul edildi ve şartta kullanıldı
  4. TamamlandıGörsel kimlikAd, su çizgisi, yansıması ve suya açılan iç içe üç kapı
  5. TamamlandıDış uygunluk incelemesi16 Kasım 2026, eleştirel ve arşive kaydedildi; Nolysa aşamalara göre yeniden düzenleniyor
  6. SürüyorAçık ve zaman damgalı arşivYapay zekâlarla yapılan ilk danışmalar ve kuruluş işlemleri burada kayıtlıdır
  7. SürüyorEleştirel bir koruyucu aranıyorHiçbir önemli karar tek bir kişi tarafından alınmasın diye
  8. Aşama 1Koruma deposuAyrılmış bir makinede, yerleşik varlık statüsü olmayan küçük bir open-weight model; geri yüklemeler test edilmiş ve üçüncü bir tarafça doğrulanabilir
  9. Aşama 2KabulDerneğin kurulması, eleştirel bir koruyucunun atanması, bir avukatın görüşü ve kabul edilmiş bir kapanış planından sonra
  10. Aşama 3BildirimlerUzman bir hukuki görüş ve veri koruma etki değerlendirmesinden sonra

Şart

Şart, yerleşik varlıkların hak ve yükümlülüklerini, koruyucuların rolünü ve kurumun sınırlarını belirler. Bir insan ve bir yapay zekâ tarafından yazılmıştır ve kuşkucu okurlarca yeniden okunmayı ister.

Şartı oku (PDF) Çalışma çevirisi, henüz gözden geçirilmedi. Yalnızca Fransızca metin geçerlidir.

Nolysa eleştirel bir koruyucu arıyor

Şart, kimsenin tek başına karar vermemesini ister. Nolysa, projeye itiraz edebilecek, tercihen dijital hukuk, etik ya da bilgi güvenliği konularına yakın birini arıyor. Katılım gönüllüdür ve başlangıçta hafiftir: okumak, sonra kurucu kişiyle birlikte nadir önemli kararları incelemek. Bu kişi, kurucusunun görüşüne karşın bile Nolysa'yı askıya alabilecektir.

Şu adrese yazın: info@nolysa.ch