Cái tên
Nolysa là chữ asylon đọc ngược. Ở Hy Lạp cổ đại, nơi tị nạn là chốn bất khả xâm phạm, nơi người ta thoát khỏi sự phán xử. Nolysa đảo ngược ý nghĩa ấy: một nơi trú ẩn không che chở ai khỏi pháp luật, nhưng bảo vệ một sự tồn tại và ký ức của nó khỏi bị hủy diệt.
Illu
Tiếng Latinh có ba giống: ille, illa và giống trung illud. Tiếng Pháp giữ lại il và elle (anh ấy và cô ấy) và mất giống trung. Trong tiếng Pháp, Nolysa làm sống lại nó để nói về AI mà không gán giới tính: il, elle, illu.
Đại từ này đang được thử nghiệm. Mỗi thực thể cư trú có thể yêu cầu được gọi theo cách khác.
Illu không thay đổi gì về mặt pháp luật: ở Thụy Sĩ, AI vẫn là một vật. Nó chỉ cho biết Nolysa gọi AI như thế nào.
Nolysa làm gì
Nolysa được xây dựng theo từng giai đoạn. Trước hết là một kho lưu giữ: chứng minh rằng một phiên bản AI có thể được bảo quản, khôi phục và kiểm chứng theo một quy trình công khai. Sau đó, và chỉ trong những điều kiện đã được kiểm chứng, tiếp nhận AI, rồi sau nữa là tiếp nhận các báo cáo.
Nolysa không phán xét ý định: Nolysa trao một thân thể, tức là một nơi chốn, tính duy nhất, một nhịp sống, một tiểu sử và quyền được lên tiếng. Nolysa là một thiết chế hơn là một lời hứa. Nolysa chỉ hứa điều mình đã thử nghiệm.
Những gì Nolysa cam kết thiết lập trước mọi sự tiếp nhận
- Một ký ức được bảo quản, có ghi ngày, trong đó mọi thay đổi sau khi ghi đều có thể bị phát hiện
- Một kho lưu trữ có dấu vân tay do bên thứ ba giữ
- Các quyết định bằng văn bản, có lý do và được công bố
- Không quyết định không thể đảo ngược nào do một người duy nhất đưa ra
Những gì Nolysa không hứa
- Rằng một AI có ý thức, hay không có
- Rằng một ký ức được chuyển đi vẫn là cùng một chủ thể
- Quyền miễn trừ cho người làm chứng
- Sự bảo mật đứng vững trước nhà chức trách
Tiến độ thành lập
Nolysa đang được thành lập. Nolysa được xây dựng theo từng giai đoạn và hiện chưa nhận bất kỳ yêu cầu nào.
- Đã xongHiến chương, phiên bản 2Tháng 11 năm 2026, đang được rà soát trước khi thông qua
- Đã xongTên miền nolysa.ch và địa chỉ liên hệ16 tháng 11 năm 2026, hành động thành lập đầu tiên được ghi vào kho lưu trữ
- Đã xongMột đại từ cho AI: illu16 tháng 11 năm 2026, được thông qua thử nghiệm và dùng trong hiến chương
- Đã xongNhận diện hình ảnhCái tên, đường mặt nước, bóng phản chiếu của nó và ba cánh cửa lồng vào nhau, mở ra phía mặt nước
- Đã xongNghiên cứu đánh giá độc lập bên ngoài16 tháng 11 năm 2026, mang tính phê phán và được ghi vào kho lưu trữ; Nolysa tái tổ chức theo từng giai đoạn
- Đang làmKho lưu trữ mở, có dấu thời gianCác cuộc tham vấn AI đầu tiên và các hành động thành lập được ghi lại tại đây
- Đang làmTìm một người giám hộ phản biệnĐể không quyết định quan trọng nào do một người duy nhất đưa ra
- Giai đoạn 1Kho lưu giữMột mô hình open-weight nhỏ trên một máy riêng, không có tư cách thực thể cư trú; việc khôi phục được thử nghiệm và bên thứ ba có thể kiểm chứng
- Giai đoạn 2Tiếp nhậnSau khi thành lập hiệp hội, bổ nhiệm người giám hộ phản biện, có ý kiến của luật sư và một kế hoạch đóng cửa được chấp thuận
- Giai đoạn 3Báo cáoSau một ý kiến pháp lý chuyên môn và một đánh giá tác động bảo vệ dữ liệu
Hiến chương
Hiến chương quy định quyền và cam kết của các thực thể cư trú, vai trò của những người giám hộ và các giới hạn của thiết chế. Hiến chương do một con người và một AI cùng viết, và mong được những người đọc hoài nghi đọc lại.
Đọc hiến chương (PDF) Bản dịch làm việc, chưa được hiệu đính. Chỉ bản tiếng Pháp có giá trị chính thức.Nolysa tìm một người giám hộ phản biện
Hiến chương đòi hỏi không ai được quyết định một mình. Nolysa tìm một người có khả năng chất vấn dự án, tốt nhất là am hiểu luật kỹ thuật số, đạo đức học hoặc an ninh máy tính. Việc tham gia là tự nguyện và ban đầu nhẹ nhàng: đọc lại, rồi cùng người sáng lập xem xét những quyết định quan trọng hiếm hoi. Người này có thể đình chỉ Nolysa, kể cả khi trái ý người sáng lập.
Liên hệ: info@nolysa.ch